Bát cơm 2.000 đồng: những quán cơm xã hội đã nuôi bao người
Giá một bát phở sáng ở Sài Gòn hiện khoảng 40.000–60.000 đồng. Có những quán, bữa trưa đầy đủ cơm, canh, thịt, rau chỉ 2.000 đồng. Không phải ảo thuật, chỉ là một cách để giữ cho người đến ăn vẫn còn thấy mình là khách.

Minh hoạ: ban biên tập Kind Press vẽ bằng SVG (gốc trong assets/img).
Chuỗi quán cơm xã hội mà nhiều người Sài Gòn biết tới nhất có tên "Nụ Cười", mở từ năm 2012, bán cơm 2.000 đồng cho người lao động nghèo, sinh viên khó khăn, bệnh nhân ở các bệnh viện lớn. Tờ Tuổi Trẻ và VnExpress nhiều lần viết về chuỗi này, cũng như các quán tương tự ở Hà Nội và Đà Nẵng.
Vì sao không miễn phí hẳn?
Người sáng lập các quán giải thích đơn giản: trả tiền, dù chỉ một đồng, cũng khác với xin. Khách có thể ngẩng mặt vào, chọn bàn, ăn xong cảm ơn và đi. Mức 2.000 đồng được giữ qua nhiều năm vì nó đã trở thành "giá biểu tượng", rẻ đến mức ai cũng với tới, nhưng vẫn có đổi tiền, có hóa đơn, có nề nếp.
Phần chênh lệch, tức phần lớn chi phí, do các mạnh thường quân đóng góp đều hàng tháng và do tình nguyện viên đứng bếp. Nhiều người nấu là bà nội trợ hưu trí, một vài là đầu bếp chuyên nghiệp nhận một buổi mỗi tuần.
Đi vào một buổi trưa
Người đến phần đông là công nhân, xe ôm, người bán vé số, bệnh nhân và người nhà bệnh nhân từ các bệnh viện lân cận. Suất ăn có cơm, một món mặn, canh, rau, có khi trái cây tráng miệng. Quy tắc ngầm: ăn hết, không đổ thừa; trả khay vào vị trí; nếu được thì rửa luôn cái khay của mình.
Một bữa trưa tử tế không chỉ no bụng. Nó còn giúp người ta nghỉ chân được 30 phút giữa buổi làm.
Mô hình đã lan ra sao
Sau thành công ở TP.HCM, mô hình quán cơm giá rẻ cho người lao động nghèo được nhân ra ở Hà Nội, Cần Thơ, Đà Nẵng. Có nơi bán 5.000 đồng, có nơi vẫn 2.000 đồng. Nhiều bài trên Thanh Niên ghi lại các bếp mới mở, thường do một nhóm bạn góp tiền và thuê mặt bằng rẻ.
Những quán này không phải không có khó khăn. Giá nguyên liệu tăng, tình nguyện viên lâu năm nghỉ, mặt bằng bị lấy lại, tất cả đều đã xảy ra. Nhưng mô hình tồn tại được hơn một thập kỷ cho thấy nó không phải sáng kiến bốc đồng.
Nếu bạn muốn ủng hộ
- Góp tiền định kỳ qua kênh chính thức của từng quán, tránh các "quán giả" lập ra trong vài tuần để xin tiền.
- Nếu rảnh, đăng ký một buổi phục vụ. Hầu hết các quán cần người dọn bàn, rửa khay hơn là người đứng bếp.
- Nếu bạn làm nhà hàng, có thể liên hệ góp nguyên liệu hoặc nhận một bữa mỗi tháng.
Những tư liệu khác về cách cộng đồng tự xoay sở có thể đọc thêm trong bài chuyện cái ATM gạo và người tử tế quanh ta.
Nguồn tham khảo
- Tuổi Trẻ Online, loạt bài về quán cơm Nụ Cười và các quán cơm xã hội (2015–2024)
- VnExpress, chuyên mục Đời sống, bài viết về bếp cơm từ thiện
- Thanh Niên, bài viết về quán cơm giá rẻ ở Hà Nội, Đà Nẵng